NSFF 2020

De derde editie van het Nederlands Silent Film Festival vond plaats op 9, 10, 11, 12 januari 2020. Festivaldirecteur Daan van den Hurk: ‘De silent film leeft als nooit tevoren en is vaak juist zeer actueel. Ongeveer de helft tot twee-derde van alle silent films die ooit zijn gemaakt, is verloren gegaan, vernietigd of zelfs ontploft (nitraatfilm is extreem brandbaar). Archieven, historici, curatoren en restaurateurs over de hele wereld wijden hun leven aan het opsporen van verloren filmrollen en filmmuziek.’

Donderdag 9 januari 2020

Het festival opent met THE SPANISH DANCER (1923) van Herbert Brenon, met Pola Negri en Antonio Moreno in de hoofdrollen. De film is een prachtig historisch liefdesdrama met veel humor. Het gebeurt nog regelmatig: twee films gebaseerd op hetzelfde bronmateriaal die in hetzelfde jaar tegen elkaar strijden om de gunst van de bioscoopbezoeker. Dit fenomeen is al zo oud als de weg naar Rome. Of Madrid, in dit geval, want in 1923 kruisden THE SPANISH DANCER en ROSITA de degens, beide geïnspireerd op de opera Don César de Bazan uit 1872.

THE SPANISH DANCER wordt unaniem beschouwd als de beste van de twee, niet in de laatste plaats door Pola Negri. Zij steelt de show als zangeres en toekomstvoorspelster, die de jaloerse Spaanse koning van haar lijf probeert te houden.

Ook in haar persoonlijke leven wond ze iedereen om haar vinger, inclusief de pers. Ze was naast actrice stijlicoon, leefde flamboyant en exorbitant, en kwam ze niet in haar witte Rolls-Royce (met witte fluwelen bekleding en ivoren deurklinken) aanrijden, dan liep ze wel met haar huisdier over Sunset Boulevard. Het begrip ‘huisdier’ werd door Negri ruim opgevat, gezien ze nog wel eens met een tijger de deur uit wilde gaan.

De LIVE muzikale begeleiding van deze silent film werd verzorgd door filmpianist Daan van den Hurk (piano) en Tijn van der Sanden (gitaar).

Vrijdag 10 januari 2020

Op vrijdagmiddag komt MAN WITH A MOVIE CAMERA (1929) langs. Een Russische experimentele silent film (uit de Sovjet tijd) uit 1929, geregisseerd door Dziga Vertov en gemonteerd door zijn vrouw Elizaveta Svilova. Deze documentaire (met ook in scène gezette fragmenten) is een wervelende masterclass in filmtechniek. Drie jaar handwerk ging eroverheen voordat de film klaar was. Destijds werd de film verguisd, en collega-filmmaker Sergei Eisenstein noemde het zelfs ‘pointless camera hooliganism’, maar tegenwoordig wordt de film beschouwd als een van de hoogtepunten uit de filmhistorie. MAN WITH A MOVIE CAMERA werd LIVE muzikaal begeleid door Meg Morley.

Ook deze editie verzorgt filmhistoricus en Chaplin-biograaf David Robinson een lezing – dit keer via een live verbinding – over ‘vergeten ster’ Aimée Campton. ‘Een jaar geleden zou je nul op het rekest hebben gekregen als je had gezocht naar Aimée Campton in de annalen van de filmgeschiedenis,’ schrijft Robinson. ‘Sindsdien zijn er echter twee van haar films opgedoken, waarin haar charme en inventiviteit duidelijk naar voren komen. De Fransen konden geen genoeg van haar krijgen tijdens haar twintig jaar spannende carrière in Parijs – een carrière die eveneens om mysterieuze redenen onder het tapijt is geveegd.

‘Aimée was van Engelse origine. Ze werd geboren in 1882 in Brighton als Emily Cager, en werd een van de danseressen in The Tiller Girls – de eerste dansgroep ter wereld die ‘precision dance’ beoefende. In 1900 traden The Tiller Girls op in het Parijse theater Folies Bergère, en Emily blonk uit door haar persoonlijkheid, zang en schattige Engelse accent. Binnen het jaar was Aimée Campton – zoals ze zich nu noemde – een ster, en trouwde ze met de grote Franse acteur/comedian Charles Prince (beter bekend onder zijn pseudoniem Rigadin). Hierna trad ze geregeld in haar eentje op. Tussen de bedrijven door werkte ze samen met de knappe acteur René Hervil, en maakten ze een aantal films waarin ze het personage Maud speelde. De films lanceerden de carrière van Hervil als succesvolle regisseur. De twee films met Maud die onlangs opdoken zitten bijzonder slim en geraffineerd in elkaar: je zou zelfs kunnen stellen dat de oudste, LES CHARMES DE MAUD (1912), de eerste aanzet is geweest voor de MeToo-discussie.

‘Na afloop van de Eerste Wereldoorlog waaide er een herontdekt chauvinisme door Frankrijk, en Aimée, met haar schattige accent, kon het van de een op andere dag schudden. Aan de weg gezet, vond ze troost in de armen van de nieuwe uitbater van Folies Bergère, Paul Derval, met wie ze samenbleef tot haar dood in 1930.’

Fragmenten van Camptons ‘Maud films’ werden LIVE muzikaal begeleid door Daan van den Hurk (piano).

‘s Avonds is het de beurt aan LES DEUX TIMIDES (1928) van René Clair, met Maurice de Féraudy, Pierre Batcheff en Véra Flory in de hoofdrollen. In de komedie staat een man terecht voor het mishandelen van zijn vrouw. Mede door toedoen van zijn nerveuze advocaat verdwijnt hij achter de tralies. Wanneer hij vrijkomt, neemt hij wraak door dezelfde vrouw te verleiden waar zijn advocaat inmiddels een oogje op heeft, maar te ‘timide’ voor is om haar ten huwelijk te vragen. LES DEUX TIMIDES is luchtig, scherp en elegant; het handelsmerk van René Clair. Hij was een van de grootste Franse regisseurs van zijn tijd, bekend van onder andere THE PHANTOM OF THE MOULIN-ROUGE (1925) en zijn doorbraak ENTR’ACTE (1924).

De film werd LIVE muzikaal begeleid door Maud Nelissen (piano).

Zaterdag 11 januari 2020

Het is een misverstand dat alle silent films per definitie zwart-wit waren. Er werd juist volop geëxperimenteerd met kleur, door middel van uiteenlopende technieken. De middagvoorstelling FANTASY OF COLORS bestaat uit een brede selectie kleurrijke korte films, om te laten zien hoe de filmmakers toen al op inventieve wijze kleur toevoegden. Onder andere oer-Hollandse taferelen, komedies en droomverbeeldingen passeren de revue. Alle films en fragmenten werden LIVE muzikaal begeleid door Anne-Maartje Lemereis (piano).

Rond 1912/1913 werden er silent comedies gemaakt door het Franse Société Lux met het personage Cunégonde in de hoofdrol. In de films die bewaard zijn gebleven speelt dezelfde actrice ofwel een rebelse dienstmeid, ofwel een nog rebelsere echtgenote. De identiteit van de actrice was lang een mysterie. Tot nu! In de lezing ‘WIE WAS CUNÉGONDE?’ legt Elif Rongen-Kaynakçi (Curator Silent Film van EYE Filmmuseum) stap voor stap uit hoe ze achter de naam van de actrice is gekomen. Er wordt veel beeldmateriaal vertoond, inclusief de Cunégonde films, die behoren tot de Desmet Collecte van EYE. Ontdek het fascinerende verhaal van een mysterieuze vrouw die in haar tijd internationale allure genoot, om daarna langer dan een eeuw in de vergetelheid te raken. Alle Cunégonde comedies werden vertoond, en LIVE muzikaal begeleid door Meg Morley (piano).

‘s Avonds verplaatsen we ons van Pand P naar Parktheater Eindhoven voor Slapstick Saturday. Daar zien we om te beginnen Laurel & Hardy in ANGORA LOVE (1929). Het silent film duo krijgt te maken met een geit die hen overal achtervolgt, tot aan hun slaapkamer aan toe. Het dier eet alles op wat het tegenkomt en zelfs Hardy’s broek moet eraan geloven. Ze proberen de geit te verstoppen voor de huisbaas, die ‘de geit krijgt’ (get the goat, oftewel: geïrriteerd raakt) door de herrie en de stank. De plot van ANGORA LOVE werd een jaar later nog eens dik-en-dunnetjes overgedaan in LAUGHING GRAVY (1930), dit keer met een puppy in plaats van een geit.

Charley Chase is na DOG SHY – die vorig jaar op het festival werd vertoond – terug op Slapstick Saturday. In WHAT PRICE GOOFY? (1925) is Charley getrouwd met een vrouw die haar jaloezie moeilijk in toom kan houden. Daarbij heeft ze ook nog eens vriendinnen die Charley overal in de gaten houden. Als hij bezoek krijgt van een professor van Harvard – ook een vrouw! – en zij haar nachtjapon laat slingeren, moet hij alles op alles zetten om dit voor zijn vrouw te verbergen.

De hoofdfilm van de avond is SAFETY LAST (1923) van Harold Lloyd. Lloyd was naast Chaplin, Keaton en Laurel & Hardy een van de grootste silentfilmmakers van zijn tijd, en de scène waarin hij tegen een gebouw oploopt en aan de wijzerplaat van de klok blijft hangen, is een van de beroemdste beelden uit de filmgeschiedenis. In de film werkt Lloyd in een warenhuis, wanneer zijn baas een beloning uitlooft voor degene die een goede publiciteitsstunt kan verzinnen. Lloyd schuift zijn beste vriend naar voren, die als bijnaam ‘human fly’ heeft. Dat is niet voor niets: hij kan moeiteloos tegen gebouwen oplopen. De human fly heeft echter buiten de politie gerekend, die nog een appeltje met hem te schillen heeft. Lloyd wordt min of meer gedwongen om alvast te beginnen en naar de eerste verdieping te klimmen. De bedoeling is dat de human fly hem daarna aflost, maar helaas kan deze de politie niet van zich afschudden. De aflossing komt maar niet, waardoor Lloyd hoger en hoger klimt…

Zondag 12 januari 2020

Zoals ieder jaar houdt Daan van den Hurk (filmpianist en directeur van het NSFF) een lezing over silent film – en de muzikale begeleiding in het bijzonder. Niet alleen de geschiedenis van de rol van muziek in de silent film traditie, de kunst van improvisatie, en de silent film bladmuziek, komen aan bod. Want na de theorie volgt de praktijk. Na de lezing geeft hij een LIVE masterclass aan Annemarie van Prooijen (viool) en Odysseas Papathanasiou (piano) waarbij het publiek kan zien hoe de begeleiding er achter de piano, in een volle zaal, met een geluidloze film op het doek, aan toe gaat.

Het behoort tot de missie van het NSFF: ‘Het is belangrijk om nieuwe generaties te laten zien en beleven dat de silent film geen primitieve voorloper van de hedendaagse bioscoopfilm is, maar juist een unieke, opzichzelfstaande kunstvorm.’
Vandaar onze familievoorstelling op zondagmiddag: ‘CHAPLIN VOOR DE HELE FAMILIE’. Er worden maar liefst drie films van Charlie Chaplin vertoond: KID AUTO RACES AT VENICE (1914), THE VAGABOND (1916) en THE IMMIGRANT (1917).

Aan het einde van de middag volgt een Nederlands/Duits onderonsje, te beginnen met DE BERTHA (1914). Een spannend verhaal over een schip dat op het punt staat te ontploffen, een speciale ‘telegraafmachine’, en een ontluikende liefde. Daarna is het de beurt aan het Duitse DER GEHEIMNISVOLLE CLUB (DE GEHEIME CLUB) (1913) dat in Nederland werd gedraaid. Een even spannend verhaal over een oplichtersbende, die hun eigen dood in scène zetten om geld van de verzekering op te strijken. Het hoogtepunt is een achtervolging door de Rotterdamse grachten; een soort Amsterdamned avant la lettre, maar dan door 010 in plaats van 020.

Geen Star Trek, Terminator, Blade Runner, Total Recall, de videoclip van ‘Radio Ga Ga’ van Queen, The Matrix, en het uiterlijk van C-3PO zonder METROPOLIS (1927). Het science fiction meesterwerk van Fritz Lang inspireerde en inspireert tot op de dag van vandaag talloze schrijvers en filmmakers. De film werd LIVE muzikaal begeleid door het NSFF Trio (piano, bas, drums), o.l.v. Daan van den Hurk.

NSFF 2020 werd mede mogelijk gemaakt door EYE Filmmuseum, Cultuur Eindhoven, The Student Hotel, Pand P, Prins Bernhard Cultuurfonds, Parktheater Eindhoven en Zolderkamertjesklassiek.